การจ้างแรงงานต่างด้าวถูกกฎหมาย: ขั้นตอนที่นายจ้างต้องรู้

การจ้างแรงงานต่างด้าวอย่างถูกกฎหมายต้องผ่านขั้นตอนหลักสี่ด้าน ได้แก่ การตรวจสอบสถานะเอกสาร การขอใบอนุญาตทำงาน การจัดทำสัญญาจ้างที่เป็นธรรม และการขึ้นทะเบียนสวัสดิการตามกฎหมาย นายจ้างที่ดำเนินการครบถ้วนลดความเสี่ยงทางกฎหมายและสร้างความสัมพันธ์แรงงานที่มั่นคงในระยะยาว

ประเทศไทยพึ่งพาแรงงานต่างด้าวจากเมียนมา กัมพูชา และลาวเป็นหลักในภาคเกษตร ก่อสร้าง ประมง และบริการ กฎหมายหลักที่ควบคุมเรื่องนี้คือพระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 และฉบับแก้ไข บวกกับพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ซึ่งใช้บังคับกับลูกจ้างทุกสัญชาติเท่าเทียมกัน

ใบอนุญาตทำงานคืออะไร และใครต้องขอ

ใบอนุญาตทำงาน (Work Permit) เป็นเอกสารที่ออกโดยกรมการจัดหางาน กระทรวงแรงงาน รับรองว่าชาวต่างชาติผู้นั้นได้รับอนุญาตให้ประกอบอาชีพตามที่ระบุในสถานประกอบการที่กำหนด

แรงงานต่างด้าวทุกคนที่รับค่าจ้างในไทยต้องมีใบอนุญาตทำงาน ยกเว้นกรณีที่กฎหมายกำหนดไว้เฉพาะ เช่น ผู้เชี่ยวชาญบางประเภทที่ได้รับยกเว้นชั่วคราว หรือแรงงานตามสนธิสัญญาพิเศษ นายจ้างที่ให้แรงงานทำงานโดยไม่มีใบอนุญาตหรือทำงานนอกขอบเขตที่ระบุในใบอนุญาตมีโทษทางปกครองและอาญา

ช่องทางนำเข้าแรงงานต่างด้าวมีอะไรบ้าง

ช่องทางที่ถูกกฎหมายมีหลายรูปแบบ ขึ้นอยู่กับประเภทธุรกิจและความต้องการของนายจ้าง

ระบบ MOU: ไทยมีบันทึกความเข้าใจกับเมียนมา กัมพูชา และลาว นายจ้างประสานผ่านบริษัทนำเข้าแรงงานที่ได้รับอนุญาต กระบวนการนี้ใช้เวลาแต่ให้ความคุ้มครองทั้งสองฝ่ายชัดเจนที่สุด

การพิสูจน์สัญชาติและโอนย้าย: แรงงานที่อยู่ในไทยและผ่านการพิสูจน์สัญชาติแล้ว สามารถโอนย้ายใบอนุญาตทำงานมาอยู่กับนายจ้างใหม่ได้โดยยื่นเอกสารที่สำนักงานจัดหางานจังหวัด

การจ้างตามฤดูกาล: สำหรับงานเกษตรและงานที่มีลักษณะชั่วคราว มีระบบการอนุญาตเป็นรายฤดูกาล นายจ้างควรติดต่อกรมการจัดหางานโดยตรงเพื่อตรวจสอบเงื่อนไขล่าสุด

นายจ้างมีหน้าที่อะไรบ้างตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน

พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 และฉบับแก้ไขคุ้มครองลูกจ้างทุกสัญชาติเท่าเทียมกัน ดังนั้นนายจ้างที่จ้างแรงงานต่างด้าวต้องปฏิบัติตามหน้าที่ดังนี้

• จ่ายค่าจ้างไม่ต่ำกว่าอัตราค่าแรงขั้นต่ำตามเขต ซึ่งปี 2567 อยู่ระหว่าง 345–370 บาทต่อวัน ขึ้นอยู่กับจังหวัดที่ตั้งสถานประกอบการ
• กำหนดเวลาทำงานไม่เกิน 8 ชั่วโมงต่อวัน และไม่เกิน 48 ชั่วโมงต่อสัปดาห์สำหรับงานทั่วไป
• จัดให้มีวันหยุดพักผ่อนประจำปีตามที่กฎหมายกำหนด
• จ่ายค่าล่วงเวลาตามอัตราที่กฎหมายระบุเมื่อให้ทำงานเกินเวลาปกติ
• ห้ามเรียกเก็บเงินประกันการทำงานหรือยึดเอกสารของแรงงาน

การยึดหนังสือเดินทางหรือเอกสารประจำตัวของแรงงานเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมายและขัดต่อหลักสิทธิมนุษยชน

สัญญาจ้างแรงงานต่างด้าวควรระบุอะไร

สัญญาจ้างที่ดีควรระบุเงื่อนไขต่อไปนี้เป็นลายลักษณ์อักษรและแปลเป็นภาษาของแรงงาน

• ชื่อและที่อยู่นายจ้างพร้อมเลขทะเบียนนิติบุคคล
• ตำแหน่งงานและขอบเขตหน้าที่ที่ตรงกับใบอนุญาตทำงาน
• อัตราค่าจ้าง วิธีการคำนวณ และกำหนดจ่าย
• สวัสดิการที่นายจ้างจัดให้ เช่น ที่พัก อาหาร การเดินทาง
• เงื่อนไขและขั้นตอนการเลิกจ้าง
• สิทธิในการร้องทุกข์และช่องทางติดต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

สัญญาที่ชัดเจนช่วยลดข้อพิพาทและแสดงเจตนาที่ดีของนายจ้างต่อหน่วยงานกำกับดูแลเมื่อมีการตรวจแรงงาน

ระบบประกันสังคมและกองทุนเงินทดแทนสำหรับแรงงานต่างด้าว

แรงงานต่างด้าวที่ทำงานถูกกฎหมายมีสิทธิและหน้าที่เข้าระบบประกันสังคมตามพระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ. 2533 โดยนายจ้างและลูกจ้างร่วมกันนำส่งเงินสมทบในอัตราที่กำหนด

สิทธิประโยชน์ที่แรงงานต่างด้าวได้รับเช่นเดียวกับแรงงานไทย ได้แก่ ค่ารักษาพยาบาลจากอุบัติเหตุและเจ็บป่วย สิทธิคลอดบุตร สิทธิว่างงาน และสิทธิชราภาพตามเงื่อนไขที่กำหนด นอกจากนี้นายจ้างยังต้องขึ้นทะเบียนกองทุนเงินทดแทนสำหรับกรณีประสบอันตรายจากการทำงาน

แรงงานที่ไม่ได้ขึ้นทะเบียนจะไม่มีสิทธิเรียกร้องค่าทดแทน และนายจ้างอาจต้องรับผิดชอบค่ารักษาพยาบาลและค่าชดเชยเองทั้งหมด

ข้อผิดพลาดที่นายจ้างมักพบและวิธีป้องกัน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในทางปฏิบัติมักไม่ได้เกิดจากเจตนา แต่เป็นผลจากการขาดระบบติดตามเอกสาร

ปัญหาแรกคือปล่อยให้ใบอนุญาตทำงานหมดอายุโดยไม่รู้ตัว เพราะไม่มีระบบแจ้งเตือน วิธีป้องกันคือบันทึกวันหมดอายุของเอกสารทุกฉบับในปฏิทินทีม HR และตั้งการแจ้งเตือนล่วงหน้า 90 วัน

ปัญหาที่สองคือจ้างแรงงานทำงานนอกขอบเขตที่ระบุในใบอนุญาต เช่น ระบุตำแหน่ง “คนงานก่อสร้าง” แต่ให้ทำงานขับรถ ควรตรวจสอบทุกครั้งว่างานที่มอบหมายตรงกับประเภทงานในใบอนุญาต

ปัญหาที่สามคืออัตราส่วนแรงงานไทยต่อต่างด้าวผิดพลาดเมื่อมีการลาออกหรือรับพนักงานใหม่ ควรทบทวนอัตราส่วนทุกครั้งที่มีการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทีม และปรึกษากรมการจัดหางานหากไม่แน่ใจ

สำหรับกิจการที่ต้องการออกแบบโครงสร้างทีมงานและกระบวนการรับสมัครพนักงานทุกสัญชาติให้รัดกุม ระบบสรรหาและคัดเลือก 2R ของ Triple I ช่วยวางระบบตั้งแต่ต้นจนถึงการออนบอร์ดที่สอดคล้องกับข้อกำหนดทางกฎหมาย สามารถอ่านเพิ่มเติมเรื่องการประเมินค่างานและโครงสร้างค่าตอบแทนที่สัมพันธ์กับการจ้างงานได้ที่ โครงสร้างเงินเดือน 101

---

หากองค์กรของคุณกำลังขยายทีมและต้องการวางระบบการจ้างงานแรงงานต่างด้าวให้ถูกต้องตั้งแต่ต้น ทีมที่ปรึกษา Triple I HR Consulting พร้อมช่วยออกแบบกระบวนการสรรหา สัญญาจ้าง และระบบเอกสารให้สอดคล้องกับกฎหมายแรงงานไทย นัดคุยฟรีกับทีมผ่านบริการ 2R เพื่อประเมินความพร้อมขององค์กรโดยไม่มีค่าใช้จ่าย