ลาเพื่อรับราชการทหาร: สิทธิและหน้าที่ที่ HR ต้องรู้

ลาเพื่อรับราชการทหาร คือสิทธิที่กฎหมายคุ้มครองแรงงานของไทยรับรองให้ลูกจ้างชายสามารถหยุดงานได้โดยไม่ถือว่าผิดระเบียบ เมื่อถูกเรียกพล ตรวจเลือก หรือฝึกวิชาทหารตามกฎหมายว่าด้วยการรับราชการทหาร ทั้งยังกำหนดให้นายจ้างต้องจ่ายค่าจ้างตลอดช่วงเวลาที่กฎหมายกำหนด และห้ามเลิกจ้างด้วยเหตุนี้โดยเด็ดขาด

สิทธิลาเพื่อรับราชการทหารเกิดขึ้นในทุกองค์กรที่มีพนักงานชายในวัยที่เกี่ยวข้อง HR จึงควรเข้าใจกรอบกฎหมายและแนวทางการบริหารจัดการอย่างถูกต้อง เพื่อดูแลทั้งสิทธิพนักงานและความต่อเนื่องของงานในองค์กรได้พร้อมกัน

---

ลาเพื่อรับราชการทหารคืออะไร และครอบคลุมกรณีใดบ้าง

การลาเพื่อรับราชการทหารตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน ครอบคลุมกรณีที่ลูกจ้างต้องหยุดงานเพื่อดำเนินการตามที่กฎหมายว่าด้วยการรับราชการทหารกำหนด ซึ่งได้แก่

การเรียกพล — การที่ทางราชการเรียกกำลังพลสำรองหรือบุคคลที่อยู่ในข่ายรับราชการทหารมาปฏิบัติหน้าที่ตามที่กำหนด

การตรวจเลือก — กระบวนการคัดเลือกบุคคลเข้ารับราชการทหารประจำปี ซึ่งผู้ที่มีอายุถึงเกณฑ์ต้องไปดำเนินการตามกฎหมาย

การฝึกวิชาทหาร — การฝึกอบรมตามโปรแกรมที่กำหนดสำหรับกำลังพลสำรองหรือผู้ที่อยู่ในระบบกองหนุน

สิทธิทั้งสามกรณีนี้มีที่มาจาก พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม ซึ่งกำหนดให้การลาประเภทนี้เป็นสิทธิขั้นพื้นฐานที่นายจ้างต้องให้ตามกฎหมาย ไม่ใช่วันลาตามดุลยพินิจขององค์กร

---

ระหว่างลารับราชการทหาร พนักงานได้รับค่าจ้างหรือไม่

กฎหมายคุ้มครองแรงงานกำหนดให้นายจ้างต้องจ่ายค่าจ้างให้แก่ลูกจ้างตลอดระยะเวลาที่ลาเพื่อรับราชการทหาร โดยมีเพดานสูงสุดที่กฎหมายกำหนดไว้

สาระสำคัญที่ HR ควรเข้าใจคือ สิทธิรับค่าจ้างในช่วงลาเพื่อรับราชการทหารเป็นภาระของนายจ้างโดยตรง ต่างจากกรณีลาป่วยหรือลาคลอดที่มีระบบประกันสังคมเข้ามาแบ่งเบาในส่วนหนึ่ง HR และฝ่ายบัญชีควรเตรียมแนวทางการประมวลผลค่าจ้างช่วงลาประเภทนี้ให้ชัดเจนตั้งแต่ต้น

เนื่องจากเพดานจำนวนวันและอัตราค่าจ้างอาจมีการปรับปรุงตามฉบับแก้ไขกฎหมาย ควรตรวจสอบรายละเอียดล่าสุดจากกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานโดยตรง ก่อนสื่อสารกับพนักงาน

---

นายจ้างเลิกจ้างพนักงานระหว่างลารับราชการทหารได้หรือไม่

กฎหมายคุ้มครองแรงงานกำหนดห้ามนายจ้างเลิกจ้างลูกจ้างด้วยเหตุที่ลูกจ้างไปรับราชการทหารตามที่กฎหมายกำหนดไว้อย่างชัดเจน หลักการคุ้มครองนี้มีเจตนารมณ์เพื่อให้พนักงานสามารถปฏิบัติหน้าที่ตามกฎหมายได้โดยไม่ต้องกังวลว่าจะสูญเสียงาน

การเลิกจ้างด้วยเหตุดังกล่าวถือเป็นการเลิกจ้างที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย และอาจนำไปสู่ความรับผิดของนายจ้างตามที่กฎหมายกำหนด HR และผู้บริหารระดับสูงควรตระหนักในหลักการนี้ และหากมีกรณีที่ซับซ้อน ควรปรึกษากรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานหรือที่ปรึกษาด้านกฎหมายแรงงานก่อนดำเนินการใด ๆ

---

พนักงานที่กลับจากรับราชการทหารมีสิทธิกลับเข้าทำงานอย่างไร

กฎหมายคุ้มครองแรงงานกำหนดให้นายจ้างต้องรับลูกจ้างที่กลับจากการรับราชการทหารกลับเข้าทำงานในตำแหน่งและอัตราค่าจ้างไม่ต่ำกว่าเดิม หลักการนี้สะท้อนว่าการไปรับราชการทหารไม่ควรส่งผลเสียต่อสถานภาพการจ้างงานของพนักงาน

ในทางปฏิบัติ HR ควรวางแผนล่วงหน้าในสองด้านควบคู่กัน ได้แก่

การบริหารงานช่วงที่พนักงานไม่อยู่ — ไม่ว่าจะเป็นการปรับกระจายงานภายในทีม การจ้างชั่วคราว หรือการชะลองาน ควรสื่อสารและวางแผนร่วมกับพนักงานและผู้จัดการก่อนล่วงหน้าเท่าที่ทำได้

การเตรียมรับพนักงานกลับ — เมื่อพนักงานกลับมา HR ควรอัปเดตข้อมูลสำคัญที่เปลี่ยนแปลงไประหว่างที่ไม่อยู่ เพื่อให้กลับเข้าสู่บทบาทได้ราบรื่น

รายละเอียดเงื่อนไขการกลับเข้าทำงาน เช่น ระยะเวลาที่ต้องแจ้ง หรือขั้นตอนที่กฎหมายกำหนด ควรตรวจสอบกับกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานโดยตรง

---

HR ควรจัดการเอกสารและบันทึกวันลาอย่างไร

การบริหารวันลาเพื่อรับราชการทหารให้ถูกต้องเริ่มต้นที่การมีแนวทางรับเอกสารและบันทึกข้อมูลที่ชัดเจน

เอกสารที่ควรขอจากพนักงาน

พนักงานควรนำเอกสารราชการทหารที่ยืนยันการถูกเรียกพล ตรวจเลือก หรือฝึกวิชาทหารมาแสดง เช่น หมายเรียก คำสั่ง หรือเอกสารจากหน่วยทหาร ก่อนหรือเมื่อกลับจากการลา เพื่อใช้ประกอบการอนุมัติและบันทึกในระบบ

การบันทึกในระบบ

HR ควรบันทึกวันลาประเภทนี้แยกออกจากวันลาประเภทอื่นอย่างชัดเจน เพื่อให้การประมวลผลค่าจ้างและการรายงานข้อมูลแรงงานถูกต้อง

การสื่อสารกับผู้บริหารและทีม

เมื่อทราบล่วงหน้าว่าพนักงานจะลา HR ควรประสานงานกับผู้จัดการของพนักงานคนนั้นเพื่อวางแผนรองรับงานในช่วงที่ไม่อยู่ โดยเฉพาะหากช่วงเวลาลาตรงกับงานสำคัญขององค์กร

หากองค์กรใช้ระบบ HRIS (ระบบสารสนเทศทรัพยากรบุคคล) ในการบริหารวันลา ควรตรวจสอบว่าระบบรองรับการบันทึกวันลาประเภทนี้ได้ถูกต้องและสอดคล้องกับการจ่ายค่าจ้างตามกฎหมาย

---

ระเบียบข้อบังคับขององค์กรควรระบุสิทธินี้ไว้อย่างไร

แม้สิทธิลาเพื่อรับราชการทหารจะเป็นสิทธิตามกฎหมายที่นายจ้างต้องให้โดยไม่มีข้อยกเว้น แต่การระบุหลักเกณฑ์ให้ชัดเจนในระเบียบข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานขององค์กรช่วยลดความสับสนในทางปฏิบัติได้มาก

สิ่งที่ควรระบุในระเบียบ ได้แก่ ขั้นตอนการแจ้งและยื่นคำขอลา เอกสารที่ต้องแนบ แนวทางการจ่ายค่าจ้างในช่วงลา และขั้นตอนการแจ้งกลับเข้าทำงาน การมีระเบียบที่ชัดเจนช่วยให้ทั้งพนักงานและผู้บริหารทราบขั้นตอนที่ถูกต้อง และลดโอกาสที่จะเกิดข้อพิพาทขึ้นในภายหลัง

สำหรับองค์กรที่ยังไม่มีโครงสร้างการจัดการสิทธิและสวัสดิการพนักงานที่ครอบคลุม การออกแบบ ระบบบริหารผลงานและค่าตอบแทน ที่สอดคล้องกับกฎหมายแรงงานตั้งแต่ต้นเป็นทางที่ช่วยลดภาระ HR ในระยะยาวได้ดีกว่าการแก้ไขทีละจุด บทความเรื่อง โครงสร้างเงินเดือน อาจเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีสำหรับองค์กรที่ต้องการทบทวนระบบค่าตอบแทนโดยรวมควบคู่กัน

---

Triple I HR Consulting ให้คำปรึกษาด้านการออกแบบระบบ HR ที่ครอบคลุมทั้งโครงสร้างค่าตอบแทนและการบริหารผลงาน หากองค์กรของคุณต้องการทบทวนนโยบายวันลา ระเบียบข้อบังคับ หรือระบบการจ้างงานให้สอดคล้องกับกฎหมายแรงงานไทยและเหมาะสมกับบริบทองค์กร สามารถนัดคุยฟรีกับทีม Triple I เพื่อประเมินความต้องการเบื้องต้นได้